Diff for "Kernpunten"

Differences between revisions 18 and 19
Revision 18 as of 2008-09-28 05:20:28
Size: 11231
Comment:
Revision 19 as of 2008-09-29 07:38:44
Size: 11232
Comment:
Deletions are marked like this. Additions are marked like this.
Line 28: Line 28:
{{{
De waarde van informatie vloeit niet voort uit schaarste, maar uit de overvloed waarin informatie toegankelijk is.}}}

'''De waarde van informatie vloeit niet voort uit schaarste maar uit de overvloed waarin informatie toegankelijk is.'''

Er is een pdf- en opendocument-versie van deze bladzijde. Deze web-bladzijde kan echter nieuwere informatie bevatten. AttachList()

TableOfContents([maxdepth])

Wat zijn vrije schoolboeken?

Vrije schoolboeken hebben een speciale licentie waardoor de gebruiker de volgende vrijheden heeft:

  • Je mag vrije schoolboeken zonder beperkingen downloaden en gebruiken.

  • Je mag de informatie kopiëren en verspreiden zodat het zoveel mogelijk mensen en instanties dient.

  • Je mag de boeken veranderen - je wordt zelfs aangemoedigd dat te doen.

  • Je mag ze verkopen zodat er een bron van inkomsten ontstaat.

Je mag echter niet de licentie eraf halen waarmee bereikt wordt dat de informatie ook effectief vrij blijft.

Copyright, copyleft

Gewoon auteursrecht (copyright) is bedoeld om de gebruiker die vrijheden af te nemen (het is een exclusierecht, je mag niet verveelvoudigen, enzovoorts). Om de eindgebruiker juist wel maximale vrijheden te geven wordt een speciale licentie gebruikt die 'copyright' gebruikt om exact het tegenovergestelde te bereiken. De licentie wordt daarom ook wel 'copyleft' genoemd.

Schoolboeken net als vrije software en wikipedia

Dit principe wordt al vele jaren met succes toegepast op vrije software (ook wel opensource genoemd). Denk bijvoorbeeld aan GNU/Linux internetservers, OpenOffice.org en Firefox. Meer recent wordt dit principe ook toegepast bij de artikelen van Wikipedia en gezien het explosieve succes daarvan is het redelijk te stellen dat vrije schoolboeken een enorme hervorming in het onderwijs teweeg kunnen brengen.

Vrijheid van informatie

Het draait allemaal om 'vrijheid van informatie' en economen weten dat hoe vrijer informatie kan stromen hoe beter het is voor de maatschappij. Het feit dat de boeken gratis te downloaden zijn is geen doel maar een gevolg van de licentie. Er is niets op tegen als schrijvers, illustratoren en redacties beloond worden. De praktijk met software en Wikipedia is dat veel projecten zelfs zonder een cent steun uitstekend presteren. Echter geld kan wel degelijk een stimulerende factor vormen.

Vrije of open schoolboeken?

Wij (Vrijschrift, Free software Foundation, etc.) spreken over vrije schoolboeken in plaats van open schoolboeken omdat de bovengenoemde vrijheden veel belangrijker zijn dan dat slechts de broncode 'open' is. Het zijn echter wel synoniemen al is een open schoolboek niet per definitie een vrij schoolboek.

Revolutionair

Vrije schoolboeken zijn geen utopie maar wel revolutionair en verdienen een kans: ze kunnen de maatschappelijke lasten van boeken decimeren en - belangrijker - kennis voor iedereen beschikbaar maken in de best denkbare kwaliteit.

De waarde van informatie vloeit niet voort uit schaarste maar uit de overvloed waarin informatie toegankelijk is.

Financiële aspecten

  • De licentie garandeert dat de vrije schoolboeken drempelloos en zonder kosten te downloaden zijn.
  • Ook al kostte het ontwikkelen van een methode geld, vrije leermiddelen vormen een structurele oplossing om tot de laagste prijs van aangeboden informatie te komen.
  • Vrije schoolboeken verruimen het budget van gezinnen met schoolgaande kinderen en verlagen de belastingdruk (door de hoge kosten van 'gratis' schoolboeken).
  • Doordat publicatie middels open standaarden verricht moet worden zijn de leermiddelen zonder extra softwarekosten te gebruiken.
  • 'Full color'-publicaties zijn mogelijk maar niet strikt noodzakelijk. Overigens kost een boek van 300 bladzijden slechts enkele Euro's bij oplagen boven de 1000. Drukkosten van 'dure' full color-boeken vormen vaak een excuus voor de uitgever om de prijs op te drijven. Zie ook: ["Wat kost een boek?"]
  • Hoe beter educatieve informatie beschikbaar is voor iedereen hoe beter het is voor het algemene opleidingsniveau van de natie en hoe beter dat is voor de economie. Vrije informatie kan een rol van betekenis hierbij spelen.
  • Vaak wordt het argument van concurrentievervalsing genoemd. Is er wel concurrentie? Auteursrecht schept een kunstmatige informatiemarkt en er is nauwelijks concurrentie tussen de educatieve uitgeverijen (vandaar de hoge boekenprijzen). Plat auteursrecht gebruiken is op zich dus al een vorm van concurrentievervalsing, een soort van subsidie die in een daadwerkelijke vrije markt niet bestaat. Bovenal dient het collectieve belang voor te gaan en voor de klagers betekent het dat ze op een andere manier moeten concurreren net als alle andere bedrijven in de wereld. Dat neemt echter niet weg dat de stimulerende middelen voor vrije schoolboeken tot een minimum beperkt dienen te worden.
  • De overheid denkt met 'gratis' schoolboeken de concurrentie tussen uitgeverijen aan te wakkeren. Dit lijkt een farce.
  • Uitgevers kunnen - en mogen - vrije schoolboeken kopiëren en uitgeven. Het betekent wel dat ze flink moeten concurreren.
  • Vrije schoolboeken doorbreken de monopolies van de educatieve uitgevers:
    • vier uitgevers bezitten 80% van de markt en
    • twee distributeurs bezitten 60-70% van de markt
  • Een ander economisch aspect is dat hergebruik van inspanningen van anderen toegestaan is terwijl gewone boeken iedere keer vanaf de grond opnieuw geschreven moeten worden: 'standing on shoulders'.
  • Hoe langer we wachten, hoe later de maatschappelijke winst.

Sociale aspecten

  • Door de licentie staat het iedereen die interesse heeft vrij om drempelloos te helpen met ontwikkelen en vertalen.
  • Mensen zijn sociale wezens die - met de wederzijdse belangen voor ogen - graag samen goede leermiddelen bouwen.
  • Een beloning kan beslist stimuleren bij het tot stand komen van vrije schoolboeken. De motivatie om aan iets zinvols te bouwen dient waardevoller te zijn.
    • Betrokkenen kunnen zich profileren door hun vakmanschap en er is sprake van 'exposure'-effect net als artiesten die op het net bekendheid proberen te kweken.
    • Voldoening en waardering zijn belangrijke drijfveren.
  • Er zijn voldoende stakeholders: leerkrachten, leerlingen en ouders met vele talenten die het beste voor hun kinderen willen. Procentueel niet veel maar in absolute aantallen wel.
  • Het is van belang om hechte gemeenschappen te bouwen.
  • Bestaande vrije leerboeken vertalen voor ontwikkelingslanden is een uitstekende manier van ontwikkelingshulp.
  • Het lijkt een dromerig concept, uitgevonden door software nerds. De praktijk leert dat uitstekende producten gefabriceerd kunnen worden.

Ontwikkelaspecten

  • Door goed te kijken naar de mechanismen achter de ontwikkeling van vrije software en Wikipedia zijn de mechanismen achter vrije leermiddelen goed voorspelbaar.
  • Wijzigingen doorvoeren en fouten herstellen is in een digitale ontwikkelomgeving hooguit een kwestie van uren. Er zijn situaties bekend dat aardrijkskundige grenzen jaren verkeerd staan net als leerlingen die rekenen in guldens. Met vrije leermiddelen is zoiets ondenkbaar.

Overheidsrol

  • Een deel van de niet-lesuren van docenten zou aangewend kunnen worden om vrij materiaal te maken.
  • De overheid kan een katalyserende werking vervullen door projecten te steunen met budgetten voor betaalde inspanningen van schrijvers, illustratoren, etc..
  • De overheid - als behartiger van de belangen van de bevolking - dient de uitdaging aan te gaan en voor de volle honderd procent achter vrije schoolboeken te staan. Het kan ook anders gesteld worden: een overheid die al jaren het revolutionaire concept van vrije schoolboeken negeert handelt schaamteloos in strijd met de collectieve belangen van haar burgers.
  • Het is van kritiek belang dat de overheid steunt om het ontbreken van een digitale ontwikkelomgeving te verhelpen. Het ontbreken van deze omgeving is één van de belangrijkste redenen waarom er nog maar zo weinig vrije schoolboeken voorhanden zijn.
  • Hulp bij het opzetten van campagnes voor scholen om een hechte ontwikkelgemeenschap te creëren is wenselijk.
  • Met steun van de overheid is het realistisch te stellen dat het concept de totale maatschappelijke kosten van leerstof kan decimeren.
  • De overheid dient als eis te stellen dat de werken een GNU Free Documentation License en of een Creative Commons Attribution-ShareAlike-licentie hebben. Daarbij dient opgemerkt te worden dat het verstandig is om commercieel gebruik dus toe te staan (maar opname in werken onder gewoon auteursrecht niet).

Juridische aspecten

  • De copyleft-licentie garandeert dat de informatie ook altijd vrij blijft. Auteurs moeten blijven presteren want anders lopen ze het risico dat de groep splitst en verder gaat met de broncode (zgn. forking, de licentie laat dit toe en het kan een laatste redmiddel zijn om te voorkomen dat een project strandt).
  • De copyleft-licentie garandeert dat de informatie hergebruikt kan worden, bijv. in andere boeken.
  • Misbruik door overname in werken die onder standaard-auteursrecht worden uitgegeven is uitgesloten omdat de licentie het simpelweg verbiedt.
  • Misbruik van de copyleft-licentie is met succes aanvechtbaar voor de rechter, zo leert de jurisprudentie.
  • Het is verboden de licentie van de informatie te verwijderen. De achterliggende gedachte is dat jij niet alleen baat hebt van de schrijfsels van anderen maar iedereen ook baat heeft van jouw inspanningen.
  • Vrijschrift adviseert dual licensing op basis van de [http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL (GNU Free Documentation License)] en [http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/nl/ CC BY SA (Creative Commons Naamsvermelding-Gelijk delen)] of CC SA (dus alleen gelijk delen) voor alle werken en alle inhoudsvormen zoals tekst, afbeeldingen, geluid en video.

  • Het uitsluiten van commercieel gebruik is onwenselijk (CC BY NC SA), symbiose met het bedrijfsleven is gunstig en de gebruikte licenties voorkomen misbruik.

Wat zijn de belangrijkste knelpunten?

  • Het ontbreekt aan een ontwikkelportaal waar collectieve inspanningen aan één werk verricht kunnen worden. Hiervoor heeft Vrijschrift geen middelen.
  • Het ontbreekt aan een campagne om vooral leerkrachten per vak te bundelen en te organiseren.

Verschillen tussen 'gratis' en vrije schoolboeken

  • Bij 'gratis' schoolboeken hebben de uitgevers de rechten. Bij vrije schoolboeken heeft iedereen de vrijheden (inclusief de uitgevers).
  • 'Gratis' schoolboeken zijn helemaal niet gratis, ze worden duur collectief betaald. Vrije schoolboeken zijn zonder kosten te gebruiken en te downloaden. Gezegd moet worden dat het niet erg is als er eventueel betaalde inspanningen geleverd worden voor het tot stand komen van een vrij boek.
  • In tegenstelling tot de gezinnen met hogere inkomens profiteren de lagere inkomens niet van 'gratis' schoolboeken doordat ze al een tegemoetkoming krijgen. Vrije schoolboeken zijn zonder kosten en hindernissen te downloaden, kennen dit probleem dus niet en zijn ook een lastenverlichting voor de lagere inkomens. Daar ging het immers om.
  • Bij 'gratis' schoolboeken is er geen rechtstreeks belang van ouders en scholen om de kosten zo laag mogelijk te houden. Dit remt de ontwikkeling van vrije schoolboeken als alternatief.

De inhoud van deze site is zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder zowel de GNU Free Documentation License als de Creative Commons Naamsvermelding-Gelijk delen-licentie